Proverbi e motti
campobellesi
<< I parlari volgari devono essere testimoni più gravi
degli antichi costumi dei popoli, che si celebrarono nel tempo che
essi si formarono le lingue>>
( G: Vico, Scienza Nuova, 1744, I, 2, 17)
A Campubieddru li fimmini bieddri, a Licata li dienti cacati, a
Parma li mucciusieddri, a Ravanusa li calannirieddri, a Canicattì
li rosi spampinati.
Rosa Rusiddra ca ti va sbiannu, si tu si la rosa garafanu sugnu
Li tò capiddri fila d'oru sunnu, catini nun sunnu e 'ncatinatu
mannu
Li tò biddrizzi misi 'ntra un bicchieri puonnu acchianari 'n
palazzu riali
Si muoru mi nni vaiu 'mparadisu e si nun vidu a tia mancu ci trasu
Bella ccù l'àvi a spartiri st'amuri cca ttia ti nesci l'arma e a
mia lu cori
Quannu nascisti tu nascì na rosa, l'aduri 'ntisi finu a la ma
casa
To matri ogni parola m'aimmilena ì ti lassu e ccù voli ti duna
Mi curcassi miezzu li to minni quantu arripuosu n'ura e po' mi
manni
Garafanu virmigliu nni sta grasta dumani mi la dari ca è festa
Lu suli ccù la luna si jiungeru quantu su bieddri sta para di
suoru
Ma gghiri a maritari a Rivinusa cca ppì muglieri ha scippari na
rosa
Lu sangu di na schetta cuomu balla cuomu lu fuocu di na furnacella
Si picciutteddra e lu sangu ti pungi ccà l'uomini ccu l'uocchi ti
li mangi tu muori schetta e può fari li fungi, ti lavasti ccù
l'acqua di l'aranci.
Quantu mi'nna fattu traditura, stu cori scialaratu sempri t'ama (
Salvatore Vizzì)
E tu ca parli culu sissi e nonzi, la vucca ti l'ha fari lenzi
lenzi. (Salvatore Vizzì)
Facciazza di varduni arripizzatu, ppi piettu ha na mola di
trappitu
Giuvini bella cuomi duormi sula cuomu lu senziu n'aria nun ti vola
Quantu è beddra la figlia di lu scarparu massimamenti l'anchi di
lu culu
Ladia ca à la facci buchi buchi, mancu si fussi vascieddru di
meli, tu ca cci l'allicasti a cincu lupi, lu può diri tu propria
cuomu sapi. (Michele Pizzuto)
Brutta ca à la facci di una signa, fina li cani ti niescinu l'ugna
Cu ti lu ruppi ti l'àva sanari, fuoru li puorci e no li cristiani
Beddra quannu ti vitti a la Matrici e lu visuzzu tò cuomu
straluci
Quannu nascisti tu rosa marina, cuntenti fu lu suli e la luna,
ccì fu cuntenti Trapani e Missina, ccì fu cuntenti la città di
Roma.
Quannu camini fa la 'nchiliata l'omu l'attiri ccù la calamita
Cummari voscia figlia m'incueta ca voli ruttu lu portamunita e
siddru m'incueta n'atra vota, iddra perdi l'onuri e i' la vita
Ti nni dassi tanti di vasati ca parlassiru li muti
L'occhiu a la via e li mani a li viertuli
Picca gaddrini picca pipiti
Jnnaru siccu burgisi riccu, quannu Dicembri ci lassa lu lippu. (Lippu
da lipos = humus).
Si Jnnaru è vagnatu, 'u viddranu è cunsumatu. Marzu pazzu. Ni lu
bieddru Aprili duci è durmiri. A Maggio 'u sceccu cuntentu
raglia, mangia favi e lassa la paglia. A Ggiugnu si meti ccu la
faci in pugnu. A Lugliu, 'u suli abbatti 'u liuni e sutta l'arbulu
acqua frisca e lumiuni. Agustu… Agustu è "Capu di Mmiernu".
A settembri: racina e passiluna, 'u Signuri assai ni nni duna. A
Ottobbri cadinu li fogli cchu li vvienti. Vieni Novembri e "ddòpp'i
i Morti, 'u friddu è darrieri li porti. A Dicembri: fami e friddu:
'ncuetanu 'u viecchiu e 'u picciriddru. (cfr. C.Carbonelli)
Lu scutiddraru paga la Catina, fiducia cchiù nun àvi a la ma
persuna; pagannu uoriu, mancanza e Catina, a un puvurieddru chi
cc'ì arresta sti c…….
Figlia di gatta surci piglia
Cu si fa meraviglia di l'atri li so l'avi appriessu
La fimmina a18, lu masculu a 28
Lu piru cadi quannu è maturu
Ava a chioviri ! Durrà fuma!
A lu tiempu ca Betta filava.
Na vota si futti la vecchia!
Nun mi manciari la miduddra.
Quannu siccu quannu saccu
Và pi farisi la cruci e s'annuorba l'uocchiu
.
La gaddrina fa l'uovu e a lu gaddru ci doli lu culu
Cu' fa facci, canciaci la facci
Ci voli cipuddra ppi fari arziari l'uocchi
Lu jornu nun ni vuogliu e la notti spardu l'uogliu
La matinata fa la jurnata
Lu lupu pierdi lu pilu ma no lu viziu
Nun t'ammiscari, nun t'intricari, nun fari beni ca mali tinni
vieni
Vavaluci a sucare, e fimmini a vasari, 'n puonnu mai saziari. (Pitrè)
Si l'acqua di lu mari fussi vinu, nun ci fussi cchiù n'omu sirenu
Mali nun fari e paura nun aviri
Nienti fari ca nienti si sapi
Cu' schecchi càccia e cu' fimmini cridi, lusciu 'ì paradisu non
ni vidi
Cu' beddra si voli fari guai e peni ava a passari
Ammatula t'arricci e fa cannola. Lu santu è di mmàrmaru e nun
suda
Ora ca ti finiu la pruviglia ti ni puo' iri a stierru di curtiglia;
ora ca ti finiu lu russettu ti ni può iri a sivu di carriettu,
ora ccà ti finiu l'acqua d' oduri ti ni puo' iri a acqua di
Canali
Bella ca di li belli bella siti, ca di la parma purtati
Amuri, bbìddrizzi e ddìnari: sunnu tri cosi ccà nun si puonnu
ammucciari
La muglieri di l'autri pari sempri cchiù bbèddra e manciari ni
lu stessu piattu: stuffa
Jiu ti vuogliu vidiri arridutta: né maritata, né zita e ne
schetta
Marina, Marinè supra na rocca mburnatieddru di vinu e scarsu
d'acqua
Tutti li piecuri nun su di lupu
Cu mancia fa muddrichi
Quannu lu nicu jioca ccu' lu granni a malabbànna li viertuli
appenni
Miettiti ccù li mieglu di tia e appizzaci li spisi
Haiu firriati l'Arca e la Merca…
Lu vidi ccà lo suorti nun ti dici: miettiti 'nterra e cuogli
vavaluci
Ccì vuonnu zzùcca di milli cantàra: Ccà lu fuocu di la paglia
pocu dura
Cù ccù ccàni si curca: li pulici si leva e la so' bbùnaca
arresta tutta annigliata
Aprili nun livari , né mintiri
Cu' nun pati nun s'insigna mai!
Lu saziu nun cridi a lu dijunu (Vigo)
Tutti li cosi vannu a lu pinninu ed a lu peju si c'inlina ogn'unu:
a ccù leva a ccù duna lu destinu, e nun ci pari mai lu nuostru
duonu. Nun curri paru lu nuostru caminu, pocu cridi lu saggiu a l'impurtunu:
lu riccu mancu cridi a lu mischinu, lu saziu nun cridi a lu dijunu.
(Veneziano)
Viziu e natura finu a la morti dura. (Pitrè)
Tannu si vidi lu cuori di l'amici: in carciri, malati e
necissitati (Pitrè - Proverbi)
Puoviru è ccù àvi bisuognu.
Prima di parlari mastica li paroli.
Ppi miezzu di li santi si và in Paradisu
Quannu la miennula sciurisci la fimmina impazzisci
Quannu viditi niespuli chianciti, chistu è l'urtirimu fruttu di
la stati
Quannu chiovi di matina, pigglia l'aratru e và a simina (Pitrè)
Ariu niettu nun si scanta di truonu
Di la zzòtta si vidi lu carrittieri
Scieccu ca addimura, torna càrricu
Scieccu e maritu piglialu putriddru (giovane)
Cavaddru gastimatu cci' 'lluci lu pilu
Lu fuiri è viltà, ma è sarvamientu di vita
Cu voli beni a lu Patruni, avi rispiettu pi lu so cani
Cu zzappa la so vigna, miegliu zappa e miegliu vinnigna
Lu sabbatu si chiama rallegra cori, bbeatu cu havi bbeddri la
mugliri: ca cu l'havi laida ci chiangi lu cori e spera ca lu
sabbatu nun veni mai!
Cosi amari tienili cari
Ogni acieddru canta a lu so nidu
Soggira mai ci fu nora?
Finieru li tiempi di li canonichi di lignu: ora sunnu di carni. Li
picciriddri nacivanu ccù l'uocchi chiusi e l'aprìvanu doppu
quaranta jiorna, ora nascinu cu l'uocchi sbarracati e a mumientu
parlanu
Nuddru sapi li guai di la pignata si no' la cucchiara ca l'arrimina
Calati juncu ca passa la china
La pignata taliata nun vuddri mai
Si sapi unni si nasci e no unna si mori
Signiruzzu chiuviti chiuviti ca li lavureddra su muorti di siti,
…e si l'acqua nun mannati: siemmu piersi e cunsumati.
Chiovi, chiovi, la gatta fa li provi, lu surci si marita, e si
piglia a Margherita…!
Trenta e dù vintuottu…! Tara e bbazzara 'un cantaru e
vinticincu…
Zzèru, porta zzèru: tutti li cosi a lu magazzinu…
Lu Signuri ti lu renni.
Scanzati!
Ti dugnu na carcagnata
Sarbannu li bieddri facci
Sarbannu chiddri c'aiu davanti
A tinchitè
Sabbenedica papà
Voscienza benedica… (si rispondeva)… Santu!
A San Giuvanni si scrivinu li banni
Va circannu scuru e ffùddra
Mancu a li cani l'ossa
Sulu cuomu un cani
S'ammazzaru cuomu li cani arraggiati
Vinni lu tiempu di li mali vistuti
La bbìfara bbona, cadi sula. ( bifara: produce due volte dal
latino bìfer, fera,, ferum)
Li poviri s'ammazzanu e li patruni si abbrazzanu
Bona sarbata e mala circata
Acchiana li muri lisci cuomi li crapri
Stari ccù ddu piedi 'ntra na scarpa
Nun sia pi cumannu
Uorbu di l'uocchi !
Botta di sangu!
Mmizzicha!
Mancu a li cani !
Pigliarisi li ita a muzzicuni
Muzzicarisi li ita
Curtu e malu cavatu
Amuri nuovu caccia amuri viecchiu
Quannu vieni Pasqua di maiu ?
Cca sutta nun ci chiovi !
Ammugliarici li feddri
Nun aviri figli e chianciri niputi
Pi facciularia
Sugnu carusu e iuocu !
Amuri e brodu di ciciri
Amuri e tussi nun si puonnu tiniri.
Cu si susi perdi lu puostu
Casa luorda frustieri aspetta
Luntanu di vista luntanu di cori
Quannu unu è 'mbriacu tutti lu portanu a viviri
Niuru e niuru nun tingi
Va sbroglia sta marreddra
Urfunaglia, urfanaglia , miegliu di patri ca di mamma
Cu mancia vavaluci aprili e maiu, sunati l'agunia ca muriu
Quartara sciaccata campa cent'anni
L'omu sissantinu lassa la fimmina e piglia lu vinu
Miegliu niuru pani ca niura fami
Cu disia, cu dispizzia e cu mori disiannu
Lu superchiu rumpi lu cuperchiu
Sigiri pristamenti e pagari tardamenti, cussà qualchi accidenti
nun paga nenti
La liggi è uguali ppi tutti, ma cu àvi li sordi sinni futti
Cu lasagni e maccarruna hannu fallutu principi e baruna
Cu àvi dinari campa felici e ccu nun n'àvi perdi l'amici
Lu saziu nun cridi a lu diunu
La robba resta ni li parienti
Li sordi fannu viniri la vista all'uorbi
Accatta e pentiti !
Carni vanniata è mezza vinnuta
Lu Signuri duna viscotta a cu nun àvi dìenti
Senza sordi nun si canta Missa e mancu senza stola si cunfissa
Cientu nenti fannu un cantaru
Ogni cacatieddra di musca fa sustanza
Li stizzani nun inchinu cisterni
Picca e nienti su parenti
Dui sunnu li veru putenti, cui àvi assai e cu nun avi nenti
Sordi fannu sordi e piduocchi fannu piduocchi
Signiruzzu aiuta li ricchi, ca lu poviru c'è s'ingnatu !
O riccu ricchizzi o puoviru puvirtà
La Rigina appi bisognu di la vicina
Ricchizzi e santità criditini a mità
Lu Signuri, ppi li babbi e ppi li lagnusi ci pensa setti voti
Diciennu di no, t'arresta l'amicu e la rrobba è tò
Cu' picca àvi caru teni
Lu cani muzzica sempri lu strazzatu
Amaru cu' si marita; si ni và 'ngalera a vita
Amaru cu' si fa supraniari, lusciu di Paradisu nun ni vidi
Cientu gaddra a carriari e 'na gaddrina a scaliari
Paci intra e guerra fora
Sogiri e nori iettali fora!
Nun c'è matrimoniu senza chiantu e nun c'è funerali senza risu
Figli nichi peni nichi, figli granni peni granni, figli maritati
peni raddoppiati
Soccu simini arricuogli
Tali patri tali figliu
Puorcu e figliu cuomu l'insigni li trovi
Cu nasci beddra nasci maritata
Motti da leggere con…..
Quannu la fimmina annaca l'anca, si nun è buttana, picca ci manca
Davanti li porti e supra li casci ci s'assettanu li bagasci
Buttana vecchia nun si scanta di cazzu gruossu
Sbirri, cani e buttani, quannu su viecchi muorinu di fami
Tappinari faciti faciti c'a vintura nun ni aviti
Cazzu arrittatu nun canusci rispettu e paritantu
Unna ci su campani ci su buttani
Cazi e mutanni si calanu all'ultimu
A sidicianni quantu cci l'àvi la nica l'àvi la granni
Vasa, vasa, vuccuzza di mieli, tu si bagascia e iu sugnu la
muglieri
Cuscini, cugnati e cumpari, spissu li corna ti fannu truvari
Li corna fannu mali quannu nascinu, ma aiutanu a campari
Li corna di suoru su corna d'oru, li corna di la muglieri su corna
veri
U babbu unni và và e lu curnutu o so paisi
Vò fari arrabbiari lu curnutu ? Chiantati mutu!
Futti futti ca Diu pirduna a tutti
Cu nun piscia in cumpagnia o è scieccu o è spia
Cu' porta la mugglieri a ogni festa, e lu cavaddru a ogni funtana,
a la fini di l'annu havi lu cavaddru malatu e la muglieri buttana
Ugo Antonio Bella
|